صفحه اصلی نوبت دهی اینترنتی خدمات دانستنی ها جشنواره ها ارتباط با ما
تاريخچه و فرايند بافت فرش ايران
■ تاريخچه و فرايند بافت فرش ايران
رودنکو در کتابی که به مناسبت اين اکتشافات در سال ۱۹۵۳ در روسيه منتشر کرد، درباره فرش مکشوفه توضيحات مفصلی نگاشت و آن را صراحتاً کار ايران و قديمی‌ترين فرش ايرانی در دنيا بيان نمود. او نوشت: «بدون اينکه بتوانيم به طور حتم بگوييم اين فرش کار کدام يک از سرزمين‌های ماد ـ پارت (خراسان قديم) يا پارس است، تاريخ فرش مذکور و پارچه‌هايی که در پازيريک کشف شد، قرن پنجم يا اوايل قرن چهارم پيش از ميلاد تشخيص داده می‌شود». سپس او اضافه می‌کند: «تاريخ اين قالی از روی شکل اسب‌سواران معلوم می‌شود. طرز نشان دادن اسب‌های جنگی که به جای زين، قالی بر پشت ...

رودنکو در کتابی که به مناسبت اين اکتشافات در سال 1953 در روسيه منتشر کرد، درباره فرش مکشوفه توضيحات مفصلی نگاشت و آن را صراحتاً کار ايران و قديمی‌ترين فرش ايرانی در دنيا بيان نمود. او نوشت: «بدون اينکه بتوانيم به طور حتم بگوييم اين فرش کار کدام يک از سرزمين‌های ماد ـ پارت (خراسان قديم) يا پارس است، تاريخ فرش مذکور و پارچه‌هايی که در پازيريک کشف شد، قرن پنجم يا اوايل قرن چهارم پيش از ميلاد تشخيص داده می‌شود».

 سپس او اضافه می‌کند: «تاريخ اين قالی از روی شکل اسب‌سواران معلوم می‌شود. طرز نشان دادن اسب‌های جنگی که به جای زين، قالی بر پشت آنها گسترانده‌اند و پارچه روی سينه اسب از مشخصات آشوري‌ها می‌باشد؛ اما در روی فرش پازيريک ريزه‌کاري‌های مختلف و طرز گره زدن دم اسب‌ها، در نقوش برجسته تخت جمشيد نيز ديده می‌شود».

در زمان تسلط مغول‌ها (قرن سيزدهم و چهاردهم ميلادي) قالی‌بافی به سطح بسيار رفيعی از زيبايی و تکنيک رسيد. شکوفايی اين صنعت شايد با حکومت غازان خان (1307 ـ 1295 ميلادي) مصادف بود.

اما اوج قالی کلاسيک ايرانی را که از آن با رنسانس قالی ايران ياد می‌شود، زمان سلاطين صفوی (1722-1499 ميلادي) به‌ويژه زمان حاکميت شاه طهماسب اول (1587-1524 ميلادي) و شاه عباس کبير (1629-1587 ميلادي) ثبت کرده‌اند. از اين دوران حدود 3000 تخته فرش به يادگار مانده که در موزه‌های بزرگ دنيا يا در مجموعه‌های شخصی نگهداری می‌شوند.

در اين دوران در کنار قصرهای پادشاهان، کارگاه‌های قالی‌بافی بنا شد و مراکز گوناگون که قبلاً در تبريز، اصفهان، کاشان، مشهد، کرمان، جوشقان، يزد، استرآباد، هرات و ايالات شمالی نظير شيروان، قره باغ و گيلان وجود داشتند، توسعه و رونق بيشتری یافتند.

در همان زمان، نقاشان و نگارگران بلندپايه طرح‌های خلاصه‌شده و ترکيبی ترنج در وسط قالی و لچک‌ها را در آن وارد کردند؛ يعنی همان طرحی که قبلاً به زيباترين وضعی در قرن پانزدهم روی جلد کتاب‌های ارزشمند به کار می‌رفت.

با اشغال کشور به وسيله افغان‌ها (1722 ـ 1721 ميلادي) اين صنعت و هنر رو به انحطاط گذاشت.

در قرن نوزدهم قالي‌های ايرانی، به‌ويژه فرش‌های نفيس ناحيه تبريز به اروپا راه يافتند. از سوی کشورهای اروپايی نمايندگانی به تمام کشورهای مشرق‌زمين گسيل شدند و با رقابت بسيار فشرده، کليه فرش‌های کهنه و عتيقه را گردآوری کرده، به قسطنطنيه که هنوز هم مهم‌ترين بازار قالی مشرق‌زمين بود، فرستادند.

با به پايان رسيدن منابع فرش‌های کهنه، شرکت‌های انگليسی (زيگلر 1883 م) آمريکايی و آلمانی به طور نامحدود اقدام به تأسيس کارگاه‌هايی در تبريز، سلطان‌آباد (اراک) و کرمان کردند. اين روال تا جنگ جهانی اول که توليد قالی به طور قابل توجهی افزايش يافته بود، ادامه داشت.

 فرايند بافت

مراحلی كه برای شروع بافت يك فرش باید رعايت گردد، عبارتند از:

1. آماده‌سازی مواد اوليه شامل نخ ‌چله، نخ پشمي (خامه)، نخ پود؛

2. آماده‌سازی دستگاه (دار) و ابزار؛

3. آماده‌سازی نقشه مورد نظر؛

4. چله‌كشی (نصب نخ چله يا تارها بر روی دار قاليبافي)؛

5. بافت گليم، ابتدای فرش؛

6. ساده‌بافی ابتدای فرش، انجام عمل گره زدن بر روی تارها به وسيله خامه؛

7. نقشه‌خواني، انجام عمل گره زدن بر اساس خانه‌های رنگی نقشه؛

8. انجام عمل پودكشی (پود زير يا ضخيم و پود رو يا نازك) و عمل كوبيدن پودها؛

9. شيرازه‌پيچی كناره‌ها؛

10. عمل كوبيدن رج‌ها و قيچي‌زدن سرپرزهای اضافي؛

11. رعايت در جلوگيری از معايب احتمالی هنگام بافت؛

12. پايين‌كشی: اتمام كار يك فرش بافته‌شده.

توضيح اينكه در يك فرش، تراكم گره‌ها و ظرافت آنها نمايانگر ميزان مرغوبيت و كيفيت فرش است. بدين معنی كه هر چه تعداد گره‌ها زيادتر و در اصطلاح فرشبافی هر چه پرتر باشد، كيفيت آن بالاتر خواهد بود.

به طور كلی در قاليبافی ايران دو نوع گره متداول است:

1. گره تركی (قيورد ـ متقارن) تبريز، هريس همدان، عشاير فارس و...

2. گره فارسی (سنه ـ نامتقارن) فارسي‌زبانان، اراك، اصفهان، مشهد، بيرجند، كرمان، نائين، كاشان، قم و...

رجشمار

رجشمارهای رايج در فرشبافی ايران از 20 تا 90 رجی مي‌باشد.

معمولاً فرش‌های درشت‌باف 20 و 25 رجی و فرش‌های ايلياتی درشت‌بافت حدود 30 رجی هستند. فرش‌های متوسط خوب 40، 45 و 50 رجی هستند. فرش‌های خوب نیز 50 تا 90 رجی هستند.

منبع: irancarpet.ir

Menu